Cải cách, cơ cấu lại DN Nhà nước

Quá trình cải cách, sắp xếp và tái cơ cấu khu vực DNNN đã được thực hiện từ hơn 20 năm qua. Tuy nhiên, tốc độ tăng trưởng của khu vực này hiện đang thấp hơn các thành phần kinh tế khác và thấp hơn mức bình quân của chung của nên kinh tế. Bởi vậy, tiếp tục sắp xếp và cơ cấu lại DNNN vẫn là một trong các nhiệm vụ trọng tâm trong tiến trình cải cách và phát triển kinh tế đất nước.

 

 

Phỏng vấn TS .Nguyễn Đình Cung

Phó viện trưởng Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương.

 

Thưa ông, vì sao việc cải cách, sắp xếp và cơ cấu lại DNNN  theo hướng nâng cao năng suất, hiệu quả và năng lực cạnh tranh sẽ vẫn là nhiệm vụ trọng yếu trong chuyển đổi, tái cơ cấu nền kinh tế Việt Nam trong thập kỷ sắp tới?

 

Trong hơn 20 năm thực hiện việc sắp xếp, đổi mới DNNN, số lượng DN đã giảm từ 12.000 xuống còn khoảng 1.500 DN; quy mô DN cả về vốn kinh doanh, doanh thu, lao động đã tăng lên gấp bội. Một số ngành trong đó DNNN giữ vai trò chi phối như viễn thông, vận tải hàng không…đã theo kịp với trình độ chung của khu vực và thế giới. Tuy vậy, công bằng mà nói, kinh tế nhà nước (KTNN) nói chung, DNNN nói riêng vẫn còn nhiều khiếm khuyết, chưa phát huy được vai trò như mong đợi, chưa đóng góp vào sự nghiệp chấn hưng và phát triển quốc gia với mức tương xứng vị trí, nguồn lực hiện được giao và nắm giữ.

 

Hiện khu vực KTNN chiếm hơn 1/3 tổng đầu tư xã hội. Tuyệt đại bộ phận tài nguyên, khoáng sản đang khai thác được giao cho các DNNN. Đồng thời, một tỷ lệ không nhỏ các khoản vay nợ nước ngoài của DNNN cũng đang được nhà nước bảo lãnh. Nhưng tốc độ tăng trưởng GDP và tăng trưởng sản lượng công nghiệp của khu vực KTNN nói chung, DNNN nói riêng, trên thực tế luôn thấp hơn các thành phần kinh tế khác và thấp hơn mức bình quân chung của cả nước. Có thể nói, khu vực KTNN đang kéo lùi tăng trưởng GDP và sản lượng sản xuất công nghiệp cả nước. Hiện tỷ trọng của KTNN trong GDP khoảng 35% và tỷ lệ này của DNNN khoảng 25%-27%. Vì vậy, sắp xếp và cơ cấu lại DNNN, vẫn là một nhiệm vụ phải tiếp tục.

 

Đâu là nguyên nhân chưa thành công trong cải cách, sắp xếp và cơ cấu lại DNNN thời gian qua, thưa ông?

 

Theo tôi, có 3 nguyên nhân căn bản.

 

Thứ nhất, không phải là do sở hữu mà do cách thức, thể chế và công cụ thực hiện quyền làm chủ sở hữu nhà nước không phù hợp.

 

Thứ hai,tuy là nền kinh tế đã chuyển sang cơ chế thị trường nhưng DNNN vẫn chưa thực sự hoạt động theo cơ chế thị trường. Hệ thống trách nhiệm giải trình trong các DNNN hiện tại là rất yếu, thậm chí còn chưa có.

 

Cuối cùng, tuy nền kinh tế đã hội nhập, đa số DNNN vẫn chưa thực sự hội nhập, chưa có tầm nhìn và tư duy toàn cầu, chưa đối diện với cạnh tranh toàn cầu để tìm kiếm thị trường, huy động vốn, nhân lực, công nghệ,… và nhất là về mặt quản trị, còn lạc hậu rất xa so với các nguyên tắc và chuẩn mực đã được quốc tế thừa nhận.

 

Vậy theo ông, cần định hướng cải cách, cơ cấu lại DNNN như thế nào trong thời gian sắp tới? Đâu là những giải pháp cơ bản?

 

Tôi cho rằng, rất cần thiết phải thực hiện đầy đủ và triệt để các nguyên tắc và cơ chế thị trường đối với DNNN; và hoàn thiện khung quản trị DNNN (tức cơ chế giám sát) theo các nguyên tắc và chuẩn mực quốc tế, áp dụng thống nhất cho các DNNN.

 

Trong các giải pháp cơ bản để thực hiện, đầu tiên phải làm ngay là áp dụng triệt để nguyên tắc “ngân sách cứng” đối với DNNN, đồng thời cùng lúc phải xóa bỏ hình thức còn sót lại của “hạn chế ngân sách mềm” hiện nay. Cụ thể là xóa bỏ chế độ, hình thức cho vay, cấp tín dụng theo chỉ đạo, chỉ định dưới mọi hình thức. Cùng với đó, trên cơ sở kết quả kiểm kê tài sản cố định của DNNN, thực hiện tính đúng, tính đủ chi phí đối với DNNN theo giá thị trường (đất đai, tài nguyên, tín dụng…). Đồng thời, Chính phủ không có các quyết định “khoanh nợ, giản nợ” cho bất kỳ DNNN nào, cũng không nhận việc trả nợ, xử lý nợ thay. Tiếp đó, xem xét và xử lý các hình thức, biểu hiện đặc quyền, đặc lợi còn tồn tại đối với DNNN, nhất là trong quyền kinh doanh, tiếp cận tài nguyên thiên nhiên, đất đai, thông tin…Ngoài ra, tiếp tục mở cửa thị trường, kể cả đối với các ngành, các lĩnh vực còn độc quyền doanh nghiệp (trừ các lĩnh vực đã được Chính phủ quy định).

 

Giải pháp thứ hai, là xác định rõ, cụ thể và nhất quán mục tiêu của DNNN nói chung, là công cụ thực hiện chính sách công nghiệp hóa, chuyển đổi cơ cấu kinh tế lên thang bậc phát triển cao hơn, giá trị gia tăng lớn hơn. Lý do tồn tại của DNNN với mục đích nói trên là vì kinh tế tư nhân trong nước còn nhỏ, yếu; công nghiệp hóa không thể và không nên dựa nhiều vào khu vực FDI.

 

Giải pháp thứ ba, về mục tiêu cụ thể hàng năm, ngoài tỷ suất lợi nhuận/vốn sở hữu, nhà nước trong vai trò là chủ sở hữu còn xác định và giao cho các tập đoàn, tổng công ty các mục tiêu cụ thể, gồm: doanh thu XK; mức độ và trình độ phát triển trong một thời gian nhất định; vị thế hay thị phần khu vực và thế giới; năng lực cạnh tranh…Và cuối cùng là, đổi mới thể chế, cơ chế thực hiện quyền chủ sở hữu nhà nước tại các DN, nâng cao hiệu lực và hiệu quả bằng các giải pháp cụ thể.

 

Xuân Thái thực hiện

Nguồn: Thời báo Kinh tế Việt Nam

Bookmark and Share      In      Gửi phản hồi
 
* Họ và tên
* Email (will not be published)
!